Choroba wieńcowa jest stanem chorobowym o przewlekłym przebiegu, która jest spowodowana niedotlenieniem komórek mięśnia sercowego, prowadzącego do niewydolności.

Choroba wieńcowa - co to jest? Jak powstaje oraz jakie są objawy?

Powstaje w wyniku odkładającego się cholesterolu w ścianie tętnic, które zaopatrują serce w krew (tętnic wieńcowych). Niestety może to doprowadzić do powstawania blaszek miażdżycowych.
Rosnące blaszki miażdżycowe zwężają światło tętnicy. W ten sposób znacznie ograniczają one przepływ krwi i powodują niedokrwienie mięśnia sercowego. To w efekcie może dać uczucie silnego bólu czy ucisku w klatce piersiowej. 
Zazwyczaj objawy te pojawiają się wyłącznie przy większym wysiłku, ale z czasem ( wraz z powiększaniem się blaszki miażdżycowej) również przy niewielkim wysiłku. Mogą się one pojawić nawet w momencie spoczynku.
Występują przypadki, w których dochodzi do pęknięcia blaszki miażdżycowej. To doprowadza do  gwałtownego ograniczenia lub nawet zatrzymania przepływu krwi. W tętnicy dochodzi do zawału serca ( inaczej martwicy mięśnia sercowego) . Wówczas można zaobserwować objawy takie jak nagłe poty, nudności czy brak tchu.

Co wpływa na powstawanie choroby wieńcowej ?

Na powstawanie choroby wieńcowej mogą wpłynąć liczne czynniki ryzyka. Te na które mamy wpływ to czynniki modyfikowalne, natomiast te na które na mamy wpływu to czynniki niemodyfikowalne. 

Do najważniejszych czynników ryzyka choroby wieńcowej, na które możemy wpłynąć zalicza się: 

• bardzo mała aktywność fizyczna lub jej brak,
• palenie tytoniu, 
• złe odżywianie,
• otyłość, 
• nieprawidłowe wartości cholesterolu we krwi, 
• nadciśnienie tętnicze, 
• stres, 
• cukrzyca. 

Dzięki tej wiedzy, możemy mieć realny wpływ na zmniejszenie ryzyka wystąpienia zawału serca. 

Do czynników na które nie mamy wpływu zalicza się:

• obciążenie rodzinne - gdy u członków najbliższej rodziny wystąpiła choroba wieńcowa.
• wiek - im jesteśmy starsi, tym wzrasta ryzyko wystąpienia choroby wieńcowej, 
• płeć - u mężczyzn choroba wieńcowa pojawia się wcześniej niż u kobiet, 

Przeciwdziałanie chorobie wieńcowej

Każdy z nas może mieć wpływ na zmniejszenie ryzyka choroby wieńcowej. Należy zastosować zalecenia takie jak:

Zaprzestanie palenia tytoniu

Palenie tytoniu jest bardzo dużym czynnikiem ryzyka. Nie tylko w przypadku choroby wieńcowej, ale również przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POCHP) oraz wielu chorób nowotworowych. Dla organizmu szkodliwe jest zarówno palenie papierosów i wdychanie dymu tytoniowego (palenie bierne) jak i palenie cygar czy fajki wodnej. Papierosy o zmniejszonej zawartości nikotyny i substancji smolistych  nie są zdrowsze - te również należy wyeliminować. Rzucanie palenia jest niezwykle trudne i bez odpowiedniego wsparcia zaledwie 1-2% osób podejmujących to wyzwanie odnosi sukces. Należy wziąć pod uwagę, że siła uzależnienia od nikotyny może znacząco się różnić od poszczególnych osób. 

Najsilniej uzależnieni, a za takich uznaje się praktycznie wszystkich palących powyżej 10 papierosów dziennie, wymagają leków, ułatwiających pozbycie się nałogu. Aby zerwać z nałogiem, najlepiej zasięgnąć porady lekarza rodzinnego, który przy pomocy odpowiednich kwestionariuszy oceni motywację do zaprzestania palenia oraz stopień uzależnienia od tytoniu, co pozwoli dobrać optymalne terapie.

Prawidłowe odżywianie

Zalecenia dietetyczne w prewencji chorób układu krążenia są stosunkowo proste i łatwe do przestrzegania.

  1. Produkty zbożowe powinny być podstawowym źródłem energii w codziennej diecie. Należą do nich np. ciemne pieczywo, makarony, kasze, których spożycie należy dostosować do stopnia aktywności fizycznej.
  2. Warto spożywać chude mleko, jogurt czy kefir.
  3. Należy spożywać nasiona roślin strączkowych np. soczewica, ciecierzyca, bób, fasola albo chude mięso, ponieważ składniki te zawierają zdrowe dla organizmu białko. 
  4. Smażenie mięsa należy zamienić na pieczenie lub gotowanie.
  5. Należy codziennie jeść dużo warzyw i owoców.
  6. Ryby morskie należy spożywać przynajmniej dwa razy w tygodniu.
  7. Należy zamienić tłuszcze nasycone na te o dużej zawartości wielonienasyconych kwasów tłuszczowych np.oliwa z oliwek.
  8. Warto znacznie ograniczyć sól.
  9. Z diety należy usunąć cukier oraz wszelkie słodycze. 


Aktywność fizyczna

Jednym z głównych czynników ryzyka choroby wieńcowej w Polsce jest brak aktywności fizycznej i siedzący tryb życia. Jedynie 6,4% polskiego społeczeństwa określa swoją aktywność fizyczną jako dużą. to właśnie regularny wysiłek fizyczny zmniejsza ryzyko zgonu z powodu chorób układu krążenia nawet o 30-50% w porównaniu do osób, które nie uprawiają żadnych sportów. Stwierdzono, że systematyczne wykonywanie ćwiczeń zmniejsza obniża ciśnienie tętnicze, masę ciała, poziom „złego” cholesterolu (LDL) oraz stężenie glukozy we krwi. Co ważne, wzrasta stężenie „dobrego” cholesterolu (HDL). W efekcie zapotrzebowanie mięśnia sercowego na tlen w spoczynku i podczas wysiłku także ulega obniżeniu.

Warto podejmować wysiłek aerobowy (inaczej tlenowy) ponieważ daje najlepsze rezultaty w prewencji pierwotnej choroby wieńcowej. Ćwiczenia powinny mieć umiarkowaną intensywności, do których zalicza się np. szybki marsz, trucht, bieg czy jazda na rowerze, pływanie, taniec.

Czas trwania wysiłku powinien wynosić co najmniej 30 minut. Najlepiej wykonywać go systematycznie, każdego dnia lub minimum 4-5 razy w tygodniu. Najlepiej wybrać taki rodzaj aktywności, który sprawia nam największą przyjemność. Uprawianie sportu z rodziną czy przyjaciółmi pozytywnie wpływa na motywację, dlatego warto ćwiczyć razem.  

Kontrola ciśnienia tętniczego

Prawidłowe wartości ciśnienia tętniczego:

  1. Poniżej 140 mmHg w przypadku ciśnienia skurczowego,
  2. Poniżej 90 mmHg w przypadku rozkurczowego.

Jeżeli wartość jest wyższa niż podane powyżej normy, to niestety może to wskazywać na nadciśnienie tętnicze. Aby rozpoznać nadciśnienie, podwyższone wartości ciśnienia muszą się utrzymywać przez dłuższy czas. Konieczne jest więc wykonanie co najmniej dwóch pomiarów ciśnienia w odstępie czasu. Najlepiej, jeśli będzie to kilka tygodni.

Nadciśnienie tętnicze jest niezwykle podstępną chorobą, która bardzo często przez dłuższy okres czasu nie daje nam odczuć żadnych dolegliwości. Im wyższe ciśnienie tętnicze, tym wyższe ryzyko zgonu z przyczyn sercowych. Należy pamiętać, że leki obniżające ciśnienie tętnicze powinny być przyjmowane codziennie, o stałych porach przez wiele lat, a ich stosowanie wiąże się zarówno z kosztami jak i możliwymi działaniami niepożądanymi. Taka terapia jest kosztowna, dlatego należy wziąć to pod uwagę.

Podstawowe i jednocześnie ważne znaczenie w walce z nadciśnieniem ma zmiana stylu życia, która może przywrócić prawidłową wartość ciśnienia bez stosowania leków.

Kontrola poziomu cukru

Cukrzyca jest bardzo istotnym czynnikiem ryzyka zawału serca. Niestety ryzyko zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych u osoby z cukrzycą jest aż 3 razy większe. Pierwszym badaniem w diagnostyce cukrzycy jest oznaczenie poziomu glukozy na czczo we krwi pobranej z żyły (nie można w tym celu stosować krwi pobranej z palca). Zdarza się, że niektóre przypadki cukrzycy przebiegają bezobjawowo, dlatego konieczne jest wykonywanie regularnych badań krwi, tak, aby nie przeoczyć rozpoznania. Każda osoba z nadciśnieniem tętniczym lub otyłością powinna mieć oznaczony poziom cukru we krwi raz w roku. 

Kontrola stężenia cholesterolu

Cholesterol występuje tylko w komórkach zwierzęcych. Jest on substancją niezbędną do prawidłowego funkcjonowania każdej komórki. Niestety cholesterol może się także odkładać w ścianie naczyń krwionośnych, przyczyniając się tym samym do rozwoju blaszek miażdżycowych. We krwi występują dwa podstawowe rodzaje cholesterolu:

Pierwszym z nich jest cholesterol LDL (zwany także powszechnie „złym cholesterolem”), który przyczynia się do rozwoju blaszek miażdżycowych. Im większa zawartość cholesterolu w diecie, tym większe stężenie cholesterolu LDL we krwi oraz większe ryzyko chorób układu krążenia.

Drugi to cholesterol HDL (zwany także „dobrym cholesterolem”), który z kolei wykazuje działanie ochronne w chorobie wieńcowej. W jego przypadku wyższe stężenie jest korzystne.

Podstawową metodą wpływania na stężenie cholesterolu LDL jest stosowanie diety bogatej w błonnik oraz ograniczenie cholesterolu. W momencie nieskuteczności takiego postępowania, podejmowane są kolejne decyzje o stosowaniu leków, które mają na celu obniżenie poziomu cholesterolu. Cholesterol HDL rośnie natomiast po zaprzestaniu palenia tytoniu oraz przy wykonywaniu regularnych ćwiczeń fizycznych. Należy więc znacznie zwiększyć aktywność fizyczną i całkowicie wyeliminować produkty zawierające tytoń.

Zmniejszenie masy ciała

Według różnych dostępnych danych, około 20% Polaków w wieku 20-74 lat cierpi na otyłość. Zwiększa ona ryzyko nie tylko choroby wieńcowej, lecz także cukrzycy, nadciśnienia tętniczego, chorób nerek, wielu nowotworów (między innymi raka prostaty u mężczyzn oraz raka piersi i macicy u kobiet), kamicy pęcherzyka żółciowego.

Nadmierna ilość spożywanych kalorii w stosunku do zapotrzebowania organizmu jest powodem otyłości. Należy więc ograniczyć ilości kalorii oraz zwiększyć aktywność fizyczną.